Eit tusen år gammalt gjerde

Vi skal lage eit gjerde av einer slik dei har gjort i uminnelege tider. Men før ein kan byggje, trenge ein materiale. Då lyt ein til skogs.

Eit bilde av Dimitrij rett før han hadde litt uflaks i myra.

Einer, også kalla sprakje, har vore brukt til mykje. Hesjestaur, stavar, spaserstokkar, klavar til husdyr og gjerdemateriale er døme på bruksområde. Einene som vi finn denne gongen skal nyttast til gjerde, og det er viktig at ein får samla nok materiale før ein startar å byggje. Dei tynne einene er seige og enkle å bøye, og dei tjukke er egna til gjerdestolpar. Vi må ha nok av begge typane.

Den første gruppa var nede på Nes hos Ole Brekke for å finne einer. Der fann dei ein del, men ikkje så mange som kunne brukast til stolpar. Gruppe nr. 2 drog difor opp i Lia for å sjå om ein kunne finne  material som var meir egna til dette.

Her har Aron funne ein dugande gjerdestolpe.
Alle greiner og kvistar vert høgd av. Rydde opp att etter seg må ein òg.

Når alt materialet var samla, vart det kjørt til Kvernsteinsparken, lasta av og lagt klar til byggjing.

Bål uten fyrstikker eller tennbrikettar!

No har vi komme nokre veker inn i skuleprosjektet i Kversteinsparken. Denne gongen laga vi bål ved hjelp av tennstål, flint, tørka kjuke og bark.

Malin prøver å få gnist frå flint og tennstål.

Etter at vi fekk teken på å få gnist med tennstålet, som ikkje var så enkelt, slo vi gnist på kjuka slik at vi til slutt fekk ei glo. Kjuka, med den lille gloa, la vi inn i ein rull av bark frå ei bjørk, i lag med litt papir. Så blåste vi i rullen, slik at vi spreidde gnisten og den tok fyr. Det var ikkje akkurat så komfortabelt å blåse i rullen, men når vi ikkje pusta inn røyken, gjekk det fint.

Per Kristian bles i bjørkerullen.

Da vi hadde blese i bjørkerullen ei stund, fekk vi flamme. Vi hadde allereie laga klart til eit bål, som vi kunne legge rullane oppå. På biletet under ser du at rullane har tatt skikkeleg fyr.

Til slutt fekk vi fyr på bålet.

Vi har lært at kjuke kan brukast som ein type tennbrikett, men det krev ein del øving og arbeid å få fyr uten fyrstikker. Det var ganske enkelt å få gnist frå tennstålet, men å få fyr på kjuka var verre.

På kjukejakt!

Kjuke er ein sopp som ein kan bruke til å få fyr på bålet med. Vi var på kjukejakt i området rundt Rønset der det skulle vere mykje av sorten.

Først måtte vi finne kjuke som ikkje var roten eller dårleg inni, er den det, vil han berre smuldre opp og kan ikkje brukast. Det tok ei stund og det var dårleg vèr, men til slutt fant vi ein del kjuke som var heilt fin. Når vi kom tilbake, skulle nokon kutte opp kjuka mens andre skulle sile lut. Etter at vi hadde skore opp kjuka og silt luten, tok vi kjuke og putta i lag med luten. Då skjer det ein kjemisk reaksjon som gjer at soppen vert enklare å tenne på. Luten og kjuka skulle stå i 24 timar. Før vi kunne bruke kjuka, måtte den bankast og tørkast. Kjuka blir ein slags tennbrikettar som dei brukte til å tenne bål med i gamle dagar.

Kjuke er ein sopp som veks på tre, ofte på bjørk som held på å rotne.
Ein må tilarbeide kjuka før den kan brukast til å tenne opp med.

Kan ein lage fiskekrok av horn?

I steinalderen då ein ikkje hadde jern, måtte ein lage fiskekrokane av noko anna. Vi skulle prøve å lage fiskekrokar av horn og vertøyet vi skulle bruke, var flint.

Detta er spora vi skulle skjære med flinten.

Vi skulle skjære ut fiskekrokar som Per Kristian hadde laga spor til. Det vi skulle skjære det ut med,
var flint. Du måtte vere tolmodig når du skulle skjære dei ut, for det tok veldig lang tid. Når du trudde du var ferdig, var det fortsatt eit lite stykke igjen. Og då kjente du at du blei utolmodig. So det var vanskelig å skjære ut.

Sånn såg flinten ut når vi hadde hogd den ut.

Etter ei stund fekk vi lov å hogge flint ut med vanlig rund stein. Dei fleste blei veldig skarpe, og nokon fekk ei form som kunne brukast til pilspiss.